Του κάμπου η αλήθεια

Χθες ήταν, για μένα, η μέρα της αλήθειας.

Σας ζαλίζω μήνες τώρα με αναρτήσεις για τα νερά του κάμπου. Για το πόσο σημαντικό είναι να τα καθυστερήσουμε πριν φύγουν στη θάλασσα. Να τους δώσουμε χρόνο να απλωθούν, να ποτίσουν τη γη, να κατέβουν βαθιά και να γεμίσουν ξανά τον υδροφορέα.

Θα μου πεις: καλά, με τόσες βροχές φέτος, δεν πήρε νερό ο υδροφορέας;

Οι μετρήσεις του ΤΟΕΒ μιλούν μόνες τους. Η στάθμη ανέβηκε μόλις μισό μέτρο.

Και, αν το καλοσκεφτείς, είναι απολύτως λογικό. Ο Γεροπόταμος έστειλε φέτος στη θάλασσα περίπου 17 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, ίσως και περισσότερα. Νερό χαμένο. Νερό που πέρασε μέσα από τον τόπο μας με ορμή και στο τέλος, χάθηκε στο Λιβυκό.

Κι εγώ φωνάζω εδώ και καιρό: γίνεται. Αυτό το νερό μπορούμε να το σώσουμε.

Άλλο, όμως, να το λες από το γραφείο σου στη Γερμανία και άλλο να κατεβαίνεις στον κάμπο και να κοιτάζεις την πραγματικότητα στα μάτια. Ξέρω ότι πολλοί θα το σκέφτηκαν: από μακριά εύκολα σχεδιάζεις. Όταν πας επιτόπου, βλέπεις τα προβλήματα, σε πιάνει η γνωστή ζάλη και η υπνηλία που μας δέρνει εδώ και δεκαετίες.

Έφτασα στον κάμπο πρωί.

Η πρώτη μου αγωνία ήταν οι κάθετες αυλακώσεις, οι συνδέσεις δηλαδή ανάμεσα στα μεγάλα κανάλια.

Ο κάμπος διαθέτει ήδη μια τεράστια υποδομή που μας κληρονόμησε ο αναδασμός της γης. Κανάλια φαρδιά, περίπου τρία μέτρα, και βαθιά έως δύο μέτρα. Άλλα βρίσκονται ακόμη σε καλή κατάσταση, άλλα έχουν μπαζωθεί με τα χρόνια.

Κατασκευάστηκαν αρχικά για έναν εντελώς διαφορετικό σκοπό: για να αποστραγγίζουν τα επιφανειακά νερά, τότε που ο κάμπος λίμναζε.

Και είναι παντού.

Περίπου κάθε 190–200 μέτρα εμφανίζεται ένα μεγάλο κανάλι. Ανάμεσά τους απλώνονται τα αγροτεμάχια και οι δρόμοι. Το δίκτυο εκτείνεται για χιλιόμετρα.

Υπάρχει, όμως, ένα βασικό πρόβλημα: τα περισσότερα μεγάλα κανάλια έχουν κατεύθυνση από ανατολή προς δύση, ενώ οι κάθετες συνδέσεις μεταξύ τους είναι λίγες.

Κι εκεί βρίσκεται ένα από τα κλειδιά του σχεδίου.

Αν θέλουμε το νερό που θα εκτρέπεται από τον σταθμό στο Πέρι να απλωθεί σε μεγάλη επιφάνεια, πρέπει τα κανάλια να επικοινωνούν μεταξύ τους. Το νερό πρέπει να μπορεί να ταξιδεύει μέσα στον κάμπο, να μοιράζεται, να επιβραδύνεται και να μένει αρκετό χρόνο πάνω στη γη, ώστε να απορροφηθεί.

Η παροχή είναι, βέβαια, ένα μεγάλο ζήτημα. Ο Γεροπόταμος είναι χείμαρρος. Όταν κατεβάζει νερό, το κάνει απότομα, με τεράστιες παροχές και, σήμερα, ουσιαστικά ανεξέλεγκτα.

Αργότερα έφτασα στο ΤΟΕΒ. Με κάλεσαν οι φίλοι εκεί για να συζητήσουμε τις ιδέες.

Εκεί είδα κάτι που μου έδωσε μεγάλη αισιοδοξία: όρεξη. Και ανοιχτά μυαλά, έτοιμα να εξετάσουν ιδέες.

«Να κάνουμε ό,τι μπορούμε και να ξεκινήσουμε αμέσως, με ό,τι οικονομίες έχουμε. Να καθαρίσουμε τα κανάλια όσο μπορούμε», μου είπαν. Πάμε τώρα για αυτοψία».

Ανεβήκαμε τον ποταμό πέρα από το Πέρι. Πάσπαρος, βότσαλα. Άπειροι ευκάλυπτοι. Ο ποταμός φαρδαίνει. Εκεί θα μπορούσαν να γίνουν λιθοφράγματα καθυστέρησης. Και όχι μόνο εκεί. Σε πολλά σημεία κατά μήκος του ποταμού. Φθηνά έργα, γρήγορα. Πρέπει να κινηθούμε τώρα-δεν μένει άλλος χρόνος.

Όταν αρχίσεις να περπατάς δίπλα στα κανάλια του κάμπου, καταλαβαίνεις γρήγορα κάτι πολύ σημαντικό. Το δίκτυο αυτό αποτελεί μια κληρονομιά αξίας εκατομμυρίων ευρώ. Υπάρχει ήδη. Είναι σκαμμένο, απλωμένο σε ολόκληρο τον κάμπο και, με τις κατάλληλες παρεμβάσεις —παρεμβάσεις οικονομικά απολύτως λογικές— μπορεί επιτέλους να υπηρετήσει έναν νέο και ίσως πολύ πιο σημαντικό σκοπό για τον τόπο.

Στις δεκαετίες που πέρασαν ανοίχτηκαν και μερικά κάθετα κανάλια. Δυστυχώς, πλήρη σχέδια δεν υπάρχουν. Πρέπει να τα βρούμε ένα ένα, να τα χαρτογραφήσουμε, να δούμε πώς συνδέονται και να εξετάσουμε τις κλίσεις τους. Ιδανικά, το νερό πρέπει να επιστρέφει τελικά στον ποταμό, αλλά με καθυστέρηση. Αυτός ο χρόνος είναι πολύτιμος: επιτρέπει στο νερό να απορροφηθεί από το έδαφος και να περάσει στον υδροφορέα.

Ακολούθησα μερικά από αυτά τα κάθετα κανάλια μέχρι τον ποταμό. Φαίνονται να βρίσκονται σε καλή κατάσταση.

Ξαφνικά, μέσα από τα καλάμια, προβάλλει ένα «κουράδι» πρόβατα, που θα έλεγε και η γιαγιά μου. Ο βοσκός, με χακί φανελάκι και γυαλιά ηλίου, τα οδηγεί με το μηχανάκι, βγάζοντας άναρθρες κραυγές — από εκείνες που παίζουν και μέσα στο κεφάλι του και τον καθοδηγούν σε καλοκάγαθες πράξεις. Άραγε έτσι τα φαντάστηκε να χρησημοποιούνται τα μηχανάκια ο Σοϊχίρο Χόντα όταν τα σχεδίαζε;

Τα πρόβατα περνούν δεξιά και αριστερά από το αμάξι μου, δυσκολευόμενα να αποφασίσουν ποια περασιά είναι καλύτερη. Στο πέρασμά τους τσιμπολογούν και τις ελιές των ανθρώπων. Κανένα άγχος ο τύπος. Με χαιρέτησε κιόλας.

Είχα ξεχάσει πόσο μεγάλο είναι το κανάλι που οδηγεί στη Γριά Σαΐτα.

Είναι ποτάμι από μόνο του.

Η πρώτη μου εκτίμηση είναι ότι το σύνολο των καναλιών, μαζί με τη Γριά Σαΐτα, διαθέτει στατική χωρητικότητα μεγαλύτερη από μισό εκατομμύριο κυβικά μέτρα νερού.

Και αυτή είναι μόνο η στατική χωρητικότητα.

Το νερό θα απορροφάται συνεχώς από τη γη, ελευθερώνοντας χώρο για νέο νερό. Άρα το πραγματικό δυναμικό του συστήματος, μέσα σε ένα πλημμυρικό επεισόδιο, μπορεί να είναι πολλαπλάσιο.

Μπροστά μου ήταν ήδη το μεγαλύτερο μέρος της υποδομής.

Σκαμμένο μέσα στη γη εδώ και δεκαετίες.

Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι να το δούμε ξανά με άλλα μάτια.

Ο κάμπος είναι γεμάτος σκουπίδια. Στα ρυάκια, στα πιο κρυφά σημεία, ιδιαίτερα όσο πλησιάζεις στον ποταμό: στρώματα, προφυλακτήρες αυτοκινήτων, μπάζα, πλαστικά, μπαταρίες αυτοκινήτων.

Το βλέμμα μου πέφτει σε ένα βοτσαλάκι στον δρόμο.

Διακρίνω πάνω του τη φιγούρα του Καραγκιόζη.

Σκέφτομαι πως η μιζέρια σ’ αυτόν τον τόπο κρατάει γερά.

Αλλά είναι ο τόπος μας.

Ενεργοί Πολίτες Μεσσαράς